یاساکانی تاوڵە؛ لە یەکەم تاسەوە تا دەرکردنی کۆتا داش

تاوڵە چییە؟

تاوڵە یان Tawla یارییەکی دووکەسییە و بە دوو تاس و کۆی ٣٠ داش یاری دەکرێت. هەر یاریزان پازدە داشی هەیە و داشەکانی دوو یاریزان بە ئاراستەی پێچەوانەی یەکتر بەسەر ٢٤ خاڵی تەختەکەدا دەجووڵێن. لە باشووری کوردستان بە تاوڵە ناسراوە؛ هەمان یاری بە ئینگلیزی Backgammon و لە شوێنی تردا بە Tavla یان تەختەنەرد ناودەبرێت.

تاسەکان ڕۆڵی بەختیان هەیە، بەڵام بڕیارە ژیرانەکان — کەی داشێکی تاک بەجێ بهێڵیت، کەی خاڵێک بگریت و کەی هێرش بکەیت — جیاوازیی نێوان یاریزانی نوێ و شارەزا دەردەخەن.

ئامانجی یاری و ڕێکخستنی سەرەتایی

ئامانج ئەوەیە هەموو پازدە داشەکەت بەسەر تەختەکەدا بگوازیتەوە، بیانگەیەنیتە شەش خاڵی ماڵەوەی خۆت و پێش بەرامبەرەکەت هەموویان لە تەختە دەربهێنیت. داشەکانی دوو یاریزان بە ئاراستەی پێچەوانەی یەکتر دەجووڵێن؛ بۆیە ماڵی تۆ لە لای پێچەوانەی ماڵی بەرامبەرەکەتە.

دانانی سەرەتایی داشەکانی هەر یاریزان، بەپێی ژمارەی خاڵەکان لە لای خۆیەوە، ئەمەیە:

• ٢ داش لە خاڵی ٢٤، کە دوورترین شوێنە لە دەرکردن.
• ٥ داش لە خاڵی ١٣.
• ٣ داش لە خاڵی ٨.
• ٥ داش لە خاڵی ٦، کە لە ماڵەوەی خۆتدایە.

تاسەکان و چۆنیەتیی جووڵەکردن

1. بۆ دیاریکردنی دەستپێک، هەر یاریزان یەک تاس دەفڕێنێت. ئەو یاریزانەی ژمارەی تاسی گەورەترە دەست پێدەکات و هەردوو ژمارەی تاسەکانی دەستپێک بەکار دەهێنێت. ئەگەر ژمارەکان یەکسان بن، دووبارە تاس دەفڕێندرێت.
2. لە هەر نۆرەیەکدا دوو تاس دەفڕێنیت. هەر ژمارەیەک جووڵەیەکی سەربەخۆیە؛ دەتوانیت هەردوو جووڵەکە بە یەک داش بکەیت یان هەر یەکێک بە داشێکی جیاواز.
3. ئەگەر یەک داش بە هەردوو تاس بجووڵێنیت، شوێنی نیشتنەوەی جووڵەی یەکەمیش دەبێت یاسایی بێت. ناتوانیت کۆی ژمارەی دوو تاسەکە وەک یەک جووڵە بەکاربهێنیت ئەگەر خاڵی نێوانیان داخرابێت.
4. ئەگەر دوو تاسەکە هەمان ژمارە بن — بۆ نموونە ٤ و ٤ — جووتە و ژمارەکە چوار جار یاری دەکرێت.
5. دەبێت زۆرترین ژمارەی جووڵەی یاسایی بکەیت. ئەگەر ڕێگایەک هەبێت هەردوو تاسەکە بەکاربهێنیت، نابێت تەنها یەکێکیان هەڵبژێریت.
6. ئەگەر تەنها یەک تاس بتوانرێت بەکاربهێنرێت و هەردوو ژمارەکە بە جیا یاسایی بن، دەبێت ژمارە گەورەترەکە بەکاربهێنیت.

خاڵێک کە دوو یان زیاتر لە داشەکانی تۆی لەسەر بێت، داخراوە بۆ بەرامبەرەکەت. ئەو ناتوانێت داش لەسەر ئەو خاڵە دابنێت؛ بەڵام دەتوانێت لەسەر خاڵێکی بەتاڵ یان خاڵێک کە تەنها یەک داشی تۆی لەسەرە دابنیشێت. لە حاڵەتی دووەمدا داشە تاکەکەت دەگرێت.

داشی تاک، گرتن و پاراستنی خاڵەکان

داشێک کە بە تەنیا لەسەر خاڵێک بێت پێی دەوترێت داشی تاک. ئەگەر داشی بەرامبەر بە تاسێکی گونجاو لەسەر ئەو خاڵە دابنیشێت، داشە تاکەکە دەگیرێت و دەخرێتە ناوەڕاستی تەختە. دوو داش یان زیاتر لە یەک ڕەنگ لەسەر خاڵێک یەکتری دەپارێزن و ئەو خاڵە بۆ بەرامبەر دادەخەن.

بەجێهێشتنی داشی تاک هەمیشە هەڵە نییە. هەندێک جار بۆ دروستکردنی خاڵێکی گرنگ یان ڕزگاربوون لە شوێنێکی مەترسیدار پێویستە؛ بەڵام پێش بڕیاردان ئەو ژمارانەی تاس بژمێرە کە بەرامبەرەکەت دەتوانێت پێیان داشەکەت بگرێت.

گەڕانەوەی داش لە ناوەڕاستی تەختە

تا کاتێک داشێکت لە ناوەڕاستی تەختەیە، ناتوانیت داشێکی تر بجووڵێنیت. پێش هەر جووڵەیەکی تر دەبێت داشە گیراوەکانت لە ڕێگەی ماڵی بەرامبەرەکەتەوە بگەڕێنیتەوە ناو یاری. ژمارەی تاس خاڵی چوونەژوورەوە دیاری دەکات؛ ئەو خاڵە دەبێت بەتاڵ بێت، داشی خۆتی لەسەر بێت، یان تەنها یەک داشی بەرامبەرت لەسەر بێت. ئەگەر دوو داش یان زیاتر لە داشەکانی بەرامبەرەکەت لەسەری بن، خاڵەکە داخراوە.

ئەگەر بە هیچ تاسێک نەتوانیت داشێک بگەڕێنیتەوە، نۆرەکەت تێدەپەڕێت. ئەگەر تەنها یەک گەڕانەوە یاسایی بێت، دەبێت ئەو جووڵەیە بکەیت؛ پاشان ئەگەر جووڵەی یاسایی مابێت، تاسی ماوەش بەکار دەهێنیت.

دەرکردنی داشەکان لە ماڵ

کاتێک هەموو پازدە داشەکەت لە شەش خاڵی ماڵەوەتدا بن و هیچ داشێکت لە ناوەڕاست نەبێت، دەتوانیت دەست بە دەرکردن بکەیت.

• بە تاسی هەمان ژمارە، داشێک لەو خاڵە دەربهێنە؛ بۆ نموونە، تاسی ٤ بۆ خاڵی ٤.
• ئەگەر لەسەر خاڵی ژمارەی تاسەکە داش نەبێت، دەتوانیت لە بەرزترین خاڵی پڕەوە داش دەربکەیت، بە مەرجێک هیچ داشێکت لە خاڵە بەرزترەکاندا نەمابێت.
• ئەگەر داشێکت لە کاتی دەرکردندا بگیرێت، دەرکردن دەوەستێت؛ دەبێت داشەکە بگەڕێنیتەوە ناو یاری و پێش بەردەوامبوون لە دەرکردن، دووبارە بیگەیەنیتەوە ماڵەوە.

بردنەوە، گامۆن و باکگامۆن

لە یاری کوردیدا دەتوانیت ئامانجی خاڵەکان دیاری بکەیت. یەکەم یاریزان کە بگاتە ئەو ئامانجە، کۆی یارییەکە دەباتەوە.

چوار ئامۆژگاری بۆ دەستپێکردن

1. خاڵ دروست بکە: دوو داش لە یەک خاڵدا لە داشێکی تاک پارێزراوترن.
2. مەترسی بژمێرە: پێش جووڵە بزانە بەرامبەرەکەت بە چەند ئەنجامی تاس دەتوانێت داشەکەت بگرێت.
3. پەلە مەکە: داشەکانت بە هاوسەنگی بەرەو ماڵ بجووڵێنە؛ داشێکی زۆر دوور لە دواوە بەجێ مەهێڵە.
4. تەختەی بەرامبەر بخوێنەوە: دروستکردنی زنجیرەیەک لە خاڵە داخراوەکان دەتوانێت گەڕانەوەی داشی گیراو زۆر قورس بکات.

پرسیارە باوەکان دەربارەی تاوڵە